Saturday, August 3, 2013

MỚI VÀ CŨ - THƠ CÒN NGUYÊN NỖI NIỀM TRĂN TRỞ

Thơ Quảng Ninh hôm nay, dưới góc nhìn của các nhà thơ

(http://www.cinet.gov.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=18887&sitepageid=47)
Có lẽ không ai hiểu về thơ Quảng Ninh hơn chính những nhà thơ của Quảng Ninh. Trò chuyện cùng họ, chúng tôi hiểu, đằng sau những điều các tác giả thơ Quảng Ninh nói ra là rất nhiều trăn trở của họ về thơ và tác giả thơ Quảng Ninh. Bên cạnh đó là tâm huyết mà các tác giả muốn gửi gắm về một sự thay đổi trong thực trạng thơ Quảng Ninh còn chưa có nhiều thành tựu và sự đột phá trong làng thơ cả nước hôm nay...
Nhà thơ TRẦN NHUẬN MINH
Đã có một thời, thơ Quảng Ninh được cả nước chú ý. Vì sao? Vì sau mỗi chùm thơ, thậm chí chỉ sau một bài thơ đăng trên báo Văn Nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam, người đọc hiểu nghề, các nhà thơ hay các nhà phê bình văn học, nhận ra từ những người làm thơ ở Quảng Ninh, đã xuất hiện một tác giả, hứa hẹn có khả năng trở thành một tác gia trong một tương lai hoặc gần hoặc xa. Vài năm gần đây, thi thoảng lắm, người đọc mới thấy có một hai bài thơQuảng Ninh trên báo Văn Nghệ. Có lẽ các bạn đang lùi lại, tự che khuất mình đi, để làm các tác phẩm ra tấm ra miếng chăng?
Về lực lượng, thơ Quảng Ninh hôm nay có một đội ngũ đông đảo.Trước hết là những Hội viên thơ của Hội Văn Nghệ tỉnh đã cao tuổi với sự từng trải trên các trang viết và các em học sinh ở các trường THPT trong các CLB sáng tác trẻ. Tác phẩm của các em thường mang tâm trạng, tình cảm, những âu lo của lứa tuổi mới bước vào đời. Nhưng càng bước vào đời, các emcàng xa thơ. Nhiều em tỏ ra có triển vọng, từng đoạt các giải cao của thơ trẻ trong tỉnh dăm mười năm trước, giờ không thấy tăm hơi thơ ở đâu. Cho nên về tổng thể, thơ Quảng Ninh là thơ già.
Từ nhiều mảng sống, nhiều vùng quê, nhiều lứa tuổi, thơ Quảng Ninh phong phú chất sống thực, khoẻ khoắn về tình cảm, vững vàng về tư tưởng, thể hiện rất rõ trách nhiệm công dân của ngòi bút, hài hoà giữa chính trị và nghệ thuật. Đó là sự già dặn rất đáng hoan nghênh.
Người làm thơ Quảng Ninh có thể là công nhân hoặc không phải là công nhân, nhưng tôi vẫn nhận ra chất công nhân tác độngrất rõ vào tư duy và xúc cảm của người viết, tạo nên một phong thái riêng, khiến thơ Quảng Ninh không giống các tỉnh khác. Thơ chân thành, bộc trực, khoẻ khoắn, theo xu hướng ngợi ca, nhiều bài sâu sắc và tâm huyết. Điểm mạnh ấy của thơ Quảng Ninh cũng gắn với điểm yếu là tốc độ chậm, nặng về tường thuật, trần thuật, giải thích và ít đột biến. Cái đó thể hiện một tư duy ổn định, ít tiếp thu những trào lưu mới. Nếu không lưu tâm đến điều này, mình sẽ trở thành một vùng biệt lập và những thành tựu đã có trước đây rất dễ bị bạn đọc quên lãng. Những cái mới, các trào lưu văn học lớn của cả nước, đặc biệt là sự chuyển động tốt đẹp và mới mẻ của thơ Việt Nam đầu thế kỷ này, dường như không hề tác động đến thơ Quảng Ninh.Nhìn về phương diện xã hội hoá thì thật đáng mừng, nhưng nhìn ở góc độ chuyên nghiệp hoá để tạo ra thành tựu nghệ thuật thì thực đáng lo… 
Nhà thơ NGUYỄN CHÂU
Cái nhìn thấy đầu tiên của thơ Quảng Ninh là dấu ấn vùng đất đã thể hiện được. Hình như, tất cả sáng tác đầu tiên của các tác giả thơ Quảng Ninh đều hướng về mục tiêu vùng đất con người trong tỉnh. Viết vậy có cái được là các mặt truyền thống như than, núi rừng Đông Bắc... được thể hiện rất rõ nét với đặc trưng là tả nhiều hơn cảm. Do vậy nên thơ Quảng Ninh có bề rộng mà không có bề sâu, có bề nổi mà không có bề chìm. Nhiều những cây bút thơ trong tỉnh đã có các tập thơ riêng, góp vào cho thơ Quảng Ninh, người Quảng Ninh những gương mặt hiền hậu của thơ. Những gương mặt đó hiền lành và giản dị mà không có các nét độc đáo, chấm phá, thiếu chiều sâu, thiếu nội tâm. Người tỉnh ngoài nhìn vào thơ chúng ta chỉ thấy được vùng đất - con người Quảng Ninh mà không nhìn thấy được nỗi lòng, tâm trạng của người Quảng Ninh.
Theo tôi, cái hay của thơ không phải là ở chỗ viết về đề tài gì mà nằm ở cái sâu lắng, sự rung động và bứt phá trong tình cảm của từng người. Vấn đề này thơ Quảng Ninh chưa làm được, dẫn đến không có những tác giả, những tập thơ thật sự xuất sắc khiến bạn đọc trong cả nước phải chú ý. Cá biệt là nhà thơ Trần Nhuận Minh đã nói được những điều bạn đọc mong mỏi. Ông đã dám thử sức tự đổi mới mình
2 lần. Trong tập thơ Nhà thơ và hoa cỏ thiên viết về thân phận người lao động, những tầng lớp khó khăn, thấp bé trong xã hội, những nỗi niềm của họ. Sau đó, những năm vừa rồi, ông đã bỏ qua cách viết này và thể nghiệm cách mới trong tập Bản Xônát hoang dã. Có thể đây là một mốc chuyển biến của thơ Quảng Ninh, gợi ý cho những cây bút thơ Quảng Ninh tiếp tục sáng tạo để bứt phá trong thơ mình cả về nhịp điệu và nội dung thơ.
Dường như, các tác giả thơ Quảng Ninh không chịu đổi mới hoặc không đủ điều kiện để đổi mới. Nhiều bài thơ tôi thấy tác giả chỉ quan tâm đến vấn đề thơ thể hiện mà không quan tâm đến việc cách tân hình thức thơ. Hiện nay, những người làm thơ trẻ Quảng Ninh xuất hiện trên tờ Báo Hạ Long là chính. Nhưng thơ của họ vẫn còn ở mức độ giản dị đến đơn giản và không đủ sức đi tiếp. Họ chưa đủ kiến thức về đời sống và về thơ để có thể làm một sự cách tân trong thơ Quảng Ninh. Hiện nay, những người thích làm thơ nhất của chúng ta vẫn là các cụ về hưu. Có thể mươi năm tới, thơ Quảng Ninh cũng không tiến triển được vì thiếu đội ngũ kế tiếp...
Tác giả TẰNG A TÀI
...Nhìn quanh mình, tôi thấy tác giả thơ trẻ còn ít quá. Mà đếm sự say mê thì càng ít hơn, tiêu biểu chỉ thấy như Nguyễn Thị Nguyệt (Hoành Bồ), Trần Xuân Đạt (Uông Bí). Tôi thích giọng thơ mới của Xuân Đạt, có cái ảo, có tư duy chiều sâu, đáng suy ngẫm. Tìm cách để đổi mới trong thơ Quảng Ninh, tôi nghĩ là một nhu cầu tất yếu, nhất là lớp tác giả trẻ. Nếu không, ngày nào cũng tư duy theo lối ấy, nói câu ấy thì ngay chính tác giả cũng thấy nhàm chán. Nhưng vấn đề là đổi mới như thế nào để vừa mới lạ, lại không xa hiện thực, không xa chức năng cơ bản của thơ. Câu hỏi ấy chính tôi cũng chưa tự giải đáp để tìm lối thoát cho thơ mình được. Tôi cũng từng thử viết theo lối mới nhưng dường như không được thành công như thơ truyền thống.
Thật ra, lớp trẻ Quảng Ninh mê làm thơ cũng không ít, nhất là trong các trường học, chỉ có điều là sau khi rời ghế nhà trường, liệu mấy người còn giữ được sự đam mê với thơ? Tôi nghĩ cần tạo ra môi trường hoạt động thuận lợi cho họ vì chúng ta biết rằng, hiếm người sống được bằng thơ. Ngoài thơ ra, họ đều có một công việc khác để làm nên việc sắp xếp thời gian để tìm hiểu về thơ và đi sáng tác lại càng khó hơn. Tất nhiên, việc sáng tạo thơ là của mỗi người, viết theo cảm xúc thì viết được nhưng tôi chắc là chỉ vậy thôi, thơ không đi xa khỏi lòng mình được. Muốn vươn xa đòi hỏi phải có tầm nhìn, có điều kiện mở mang tri thức, đi nhiều, biết nhiều và ngẫm nhiều thì mới có thơ hay, vươn xa được. Cần thiết phải tạo ra môi trường cho những người sáng tác thơ. Cần có một chính sách cụ thể chứnhư bây giờ, chúng ta chỉ đầu tư phần đuôi, tính lúc hái quả thôi. Có tác phẩm rồi mới hỗ trợ in sách chứ chưa tính đầu tư từ đầu, từ lúc phải trồng cây...
Nhớ lần đi dự Hội nghị những người viết văn trẻ tại Quảng Nam tháng 8-2006, tôi thấy lực lượng trẻ đã có ý thức cố kết thành từng nhóm, hội để có một diễn đàn riêng. Các thành phố lớn môi trường rộng không nói làm gì, họ có thể tự một mình một ngựa vừa sáng tác vừa tự bỏ tiền in thơ được. Còn ngay như Tiền Giang còn có hẳn một trang Web thơ trẻ làm diễn đàn cho các cây viết cũng do một tác giả thơ trẻ làm ra. Làm được điều đó bắt đầu phải có sự quan tâm của chính quyền, Hội... Quảng Ninh thì chỉ lác đác có một vài tác giả trẻ chưa cố kết được thành một tập thể. Ban sáng tác trẻ của Hội VHNT tỉnh lập ra mấy năm nay cũng chưa có hoạt động gì. Nhìn các bạn đổi mới ầm ầm, tôi càng thấy chạnh lòng buồn hơn cho chính mình nói riêng và thơ trẻ Quảng Ninh nói chung.
Tác giả Lại Tuấn Hiền
Điều tôi trăn trở là thơ mình viết ra liệu có ích lợi gì không. Càng đi sâu vào kinh doanh, tôi càng thấy đời sống nhiều bế tắc hơn. Vậy thì làm thơ gì, ca ngợi gì, làm thơ sao cho có ích lợi? Trả lời câu hỏi này tôi thấy bế tắc lắm. Tôi thích thơ Triệu Nguyễn, Thanh Sỹ, Lê Hữu Lịch. Thơ của Nguyễn Thị Nguyệt là tác giả trẻ mà sao thơ hiền lành quá, giá như quyết liệt hơn một chút thì tốt. Thơ Trương Thiếu Huyền không dễ đọc nhưng khá ám ảnh. Hiện nay, Quảng Ninh cũng có một trào lưu làm thơ Đường luật nhưng tôi nghĩ thể thơ này dường như không đủ sự truyền tải mạnh mẽ trong nhịp sống hiện đại hôm nay. Nhìn quanh mình, các cây viết cũng chủ yếu là tác giả thơ già còn thơ trẻ thì ít quá. Thơ phải thay đổi đi chứ chủ yếu tôi thấy cứ như ăn mãi một món ăn sao nhàm quá. Trong trào lưu ấy tôi nghĩ, thơ mình làm ra liệu có ai đọc không hay chỉ bạn thơ đọc với nhau, có ích lợi gì cho xã hội không?
Báo chí của tỉnh mình nhiều khi ngại đăng một số loại thơ nhưng tôi nghĩ giá như có những hơi thở mới cũng khiến báo mới hơn. Lúc nào cũng là thơ ca ngợi ư trong khi không đáng ca ngợi. Thơ Quảng Ninh tôi thấy có lối viết hơi phóng sự. Sự mềm mại, bóng bẩy, sự lãng mạn còn hơi ít...
Tác giả NGUYỄN THỊ NGUYỆT
Quảng Ninh mình có nhiều nhà thơ mà tôi rất khâm phục như Trần Nhuận Minh, Triệu Nguyễn, Nguyễn Châu, Bùi Hữu Thiềm, Yên Đức, Hoàng Hoà... Họ là niềm tự hào về người và thơ Quảng Ninh trong tôi. Hiện nay, nhịp sống nhanh hơn, lớp trẻ ít có thời gian chú ý đến thơ. Độc giả về thơ không nhiều lắm. Tình cảm về thơ không nhiều nhưng những ai đã yêu thì yêu hết mình và say mê. Tôi là một trong số đó, say mê nhiều lúc cảm thấy thiếu thơ thì cuộc sống giảm đi nhiều ý nghĩa. Tôi mới chỉ là người đi ngang qua thơ thôi, thơ tôi phần lớn mới chỉ là cảm xúc cá nhân. Không biết các tác giả thơ trẻ khác của Quảng Ninh thế nào, nhưng chắc thơ có được thêm những cảm xúc chung khác, nói được tiếng nói chung của mọi người thì sẽ tồn tại được lâu hơn.
Hiện nay, có những loại thơ không vần, không nhịp điệu, tôi nghĩ là rất may thơ ấy chưa đến Quảng Ninh mà có đến tôi nghĩ cũng chưa chắc đi vào đời sống người Quảng Ninh được. Thơ tôi viết về những điều giản dị, gần gũi. Nếu viết hiện đại quá thì có lẽ tôi không viết được. Các nhà thơ đổi mới cũng là điều đáng trân trọng nhưng theo tôi nên theo hướng khiến con người sống tốt đẹp hơn. Còn nếu sống theo những bài thơ viết theo lối mới, tôi thấy cuộc sống ấy xô bồ quá. Những thể thơ mới không vần điệu, có hiện tượng bật lên như Vi Thuỳ Linh chẳng hạn cũng hiếm. Còn để phê phán thì tôi thấy chưa đến mức ấy. Chỉ có điều, tôi vẫn thích hơn những bài thơ giữ được sự tế nhị, dịu dàng, kín đáo của người Việt Nam truyền thống.
Tôi cũng thấy, một số tác giả hiện nay cứ cố để có thơ chứ không nghĩ thơ đi vào lòng người thế nào, thơ có tồn tại hay không. Như từ khi có cây cầu Bãi Cháy thì có một trào lưu thơ của Quảng Ninh sáng tác về nó. Tôi nghĩ, các tác giả không nên làm thơ kiểu chạy đua để có thơ đăng hoặc có bài cho mọi người biết...
(Theo BQN)